अमेरिका–इरानबीच दुई साता युद्धविराम गर्ने सहमति, अन्तिम क्षणमा ट्रम्पको नाटकीय घोषणा

काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच जारी तनावपूर्ण युद्धका बीच दुई साताका लागि युद्धविराम गर्ने सहमति भएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तेहरानलाई दिइएको कडा चेतावनीको समयसीमा सकिनुभन्दा केही घण्टा अगाडि मात्र यो निर्णय सार्वजनिक गरेका हुन् ।

यसअघि ट्रम्पले आफ्ना मागहरू पूरा नभए “एउटा पूरै सभ्यता समाप्त हुनसक्ने” चेतावनी दिएका थिए । यस्तो कडा अभिव्यक्तिपछि आएको युद्धविरामको घोषणा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै अप्रत्याशित र नाटकीय मोडका रूपमा हेरिएको छ ।

यो सहमति पाकिस्तानका प्रधानमन्त्रीको मध्यस्थतामा सम्भव भएको बताइएको छ । अब दुवै पक्षबीच आउँदो शुक्रबारदेखि पाकिस्तानको इस्लामावादमा औपचारिक वार्ता सुरु हुने तयारी गरिएको छ । इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले भने यस घटनालाई ट्रम्पको “अपमानजनक पछाडि हटाइ” भन्दै आलोचना गरेका छन् ।

ट्रम्पका अनुसार यो युद्धविराम इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लगाएको अवरोध हटाउने सर्तमा आधारित छ । उक्त जलमार्ग विश्वको प्रमुख तेल आपूर्ति मार्गमध्ये एक भएकाले यसको खुलापनलाई अत्यन्तै संवेदनशील रूपमा हेरिएको छ । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अरागाचीले पनि तेहरानले जवाफी आक्रमण रोक्ने र जलमार्गमा सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।

ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ुट्रुथ सोसलुमार्फत युद्धविरामको घोषणा गर्दै अमेरिकाले आफ्ना सबै सैन्य उद्देश्यहरू हासिल गरिसकेको दाबी गरेका छन् । साथै, उनले इरानसँग दीर्घकालीन शान्ति सम्झौतामा पुग्ने दिशामा महत्वपूर्ण प्रगति भएको पनि उल्लेख गरेका छन् ।

करिब ६ हप्तादेखि जारी यो युद्धमा ५ हजारभन्दा बढी मानिसको ज्यान गएको छ, जसमा ठूलो सङ्ख्यामा सर्वसाधारण रहेका छन् । यसबीच इजरायलले पनि युद्धविराममा समर्थन जनाउँदै इरानमाथिको हवाई आक्रमण अस्थायी रूपमा रोक्ने जनाएको छ ।

यद्यपि, युद्धविराम घोषणा भएको केही समयमै इरानबाट इजरायलतर्फ मिसाइल प्रहार भएको खबर सार्वजनिक भएको छ, जसले सहमतिको कार्यान्वयनप्रति शंका उत्पन्न गरेको छ । इजरायली विश्लेषकहरूले जलमार्ग पूर्ण रूपमा खुला नभएसम्म तनाव जारी रहन सक्ने आँकलन गरेका छन् ।

अमेरिकाले इरानले प्रस्तुत गरेको १० बुँदे प्रस्तावलाई वार्ताको आधार मानेको छ । ट्रम्प प्रशासनले आगामी दुई साताभित्रै स्थायी शान्ति सम्झौता हुने आशा व्यक्त गरेको छ, यद्यपि परिस्थितिको संवेदनशीलताका कारण अनिश्चितता कायम छ ।

यस घटनाको प्रभाव विश्व अर्थतन्त्रमा तुरुन्तै देखिएको छ । युद्धविरामको खबरसँगै अमेरिकी शेयर बजारमा सुधार आएको छ भने तेलको मूल्यमा उल्लेखनीय गिरावट आएको छ । कच्चा तेलको मूल्य १७ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेर प्रति ब्यारेल ९२ डलर पुगेको छ, जसले विश्व बजारमा राहतको संकेत दिएको छ ।

यसअघि ट्रम्पले इरानका पूर्वाधारहरू जस्तै पुल र विद्युत् केन्द्रहरूमा आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएपछि संयुक्त राष्ट्र संघलगायत विश्व नेताहरू र पोप लियोले त्यसको कडा आलोचना गरेका थिए ।

अमेरिकामा मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा ट्रम्पको लोकप्रियता घट्दो अवस्थामा रहेको छ । बढ्दो इन्धन मूल्य, युद्धको प्रभाव र आन्तरिक दबाबका कारण अमेरिकी नागरिकहरूमा असन्तुष्टि बढिरहेको देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा आएको युद्धविरामले ट्रम्पको राजनीतिक भविष्यमा पनि प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।