विपत्तिका बेला घरघरमै सीमित भयो चेपाङको ‘छोनाम’ पर्व

काठमाडौं । देश बाढीपहिरोको चपेटामा परिरहेका बेला चेपाङ समुदायले यस वर्ष आफ्नो प्रमुख सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्व छोनाम (न्वागी) सामूहिक कार्यक्रम नगरी घरघरमै मनाएका छन् ।

भोटेकोशी बाढीपहिरोबाट ठूलो जनधनको क्षति भएपछि उत्सवका कार्यक्रम र तडकभडक नगर्ने निर्णय गर्दै चेपाङ समुदायले परिवार तथा आफन्तबीच परम्परागत विधिअनुसार न्वागी मनाएको नेपाल चेपाङ सङ्घले जनाएको छ । विगतका वर्षमा भने विभिन्न स्थानमा सामूहिक रूपमा न्वागी मनाउने गरिएको थियो ।

सङ्घका केन्द्रीय अध्यक्ष गोविन्दराम चेपाङका अनुसार देशमा विपत्ति परेका कारण यस वर्ष औपचारिक तथा सामूहिक कार्यक्रम आयोजना गरिएन । ‘देशमा भएको घटनालाई ध्यानमा राख्दै तडकभडक नगरी आ–आफ्नै घरमा न्वागी मनायौँ,’ उनले भने ।

चेपाङ समुदायका लागि न्वागी केवल चाडपर्व नभई प्रकृति, भूमि र पितृप्रतिको सम्मानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण परम्परा हो । हरेक वर्ष भदौ २२ गतेलाई न्वागीको मुख्य दिन मानिन्छ । यद्यपि, भदौ महिनाभरि आफ्नो अनुकूल समयमा यो पर्व मनाउने चलनसमेत रहेको छ ।

नयाँ अन्नबाली तथा फलफूल पाक्न थालेपछि त्यसलाई पहिलोपटक प्रकृति, भूमि, देवता र पितृलाई अर्पण गरेपछि मात्रै उपभोग गर्ने परम्परा न्वागीसँग जोडिएको छ । चेपाङ बस्तीमा उत्पादन हुने घैया धान, मकै, पिँडालु, गाभा, घिरौँला, निबुवा, कागतीलगायत नयाँ उब्जनी पूजामा चढाउने गरिन्छ ।

न्वागीको अघिल्लो रात चेपाङ समुदायका झाँक्री अर्थात् पान्देले फलाक्ने, जाग्राम बसेर पूजा गर्ने तथा पितृको स्मरण र आह्वान गर्ने परम्परा छ । त्यसपछि नयाँ उब्जनी भएका अन्न तथा फलफूल देवता र पितृलाई चढाइन्छ । पूजा सम्पन्न भएपछि पान्देले परिवार तथा समुदायका सदस्यलाई आशीर्वाद दिने चलन छ ।

सङ्घका महासचिव सन्तबहादुर चेपाङले पनि यस वर्ष सामूहिक कार्यक्रम नभए पनि पर्वको धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिलाई निरन्तरता दिइएको बताए । उनका अनुसार आफन्तसँग भेटघाट गरी घरमै परम्परागत रूपमा न्वागी मनाइएको छ ।

सङ्घकी सदस्य दीपा चेपाङले बाढीका कारण यस वर्षका लागि तय गरिएको सामूहिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसकिएको बताइन् । उनका अनुसार समुदायका परिवारले आ–आफ्नो घरमा विधिपूर्वक पूजा गरी न्वागी मनाएका छन् ।

इच्छाकामना गाउँपालिका–२ मायाटारका शिक्षक पदमबहादुर प्रजाले पनि विपत्तिका कारण यस वर्ष विगतजस्तो उत्साहका साथ पर्व मनाउने अवस्था नरहेको बताए । उनका अनुसार न्वागी चेपाङ समुदायको पहिचानसँग जोडिएको मुख्य पर्व भएकाले यसको निरन्तरता आवश्यक छ ।

चेपाङ समुदायलाई प्रकृति र धर्तीपूजक समुदायका रूपमा चिनिन्छ । नयाँ अन्न तथा फलफूल पाकेपछि भूमि र पितृलाई चढाएर मात्रै खाने परम्पराले उनीहरूको प्रकृतिसँगको सम्बन्धलाई प्रतिबिम्बित गर्छ ।

‘भदौको बिस बाइस’ भन्ने परम्पराअनुसार भदौ २२ लाई न्वागीको विशेष दिनका रूपमा लिने गरिन्छ । तर, पछिल्लो समय नयाँ पुस्तामा पर्वको महत्व घट्दै गएको तथा धर्म परिवर्तनका कारण मौलिक धर्म, संस्कृति र परम्परा संरक्षणमा चुनौती थपिएको समुदायका अगुवाहरूको भनाइ छ ।

उनीहरूले चेपाङ समुदायको मौलिक धर्म, संस्कृति र परम्पराको संरक्षणका लागि समुदायभित्रै एकता आवश्यक रहेको बताउँदै नयाँ पुस्तालाई न्वागीको ऐतिहासिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्वबारे जानकारी गराउनुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।