सुनुवार राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्मेलन सम्पन्न, भाषाबाट पहिचानको खोजी

काठमाडौं । नेपालका लोपोन्मुख भाषामध्ये एक सुनुवार भाषाको संरक्षण र पहिचानलाई केन्द्रमा राख्दै पहिलो सुनुवार राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्मेलन शनिबार काठमाडौंमा सम्पन्न भएको छ । सुनुवार सेवा समाजको आयोजनामा कोटेश्वरस्थित सभाहलमा आयोजित सम्मेलनमा देशभरका सुनुवार प्रतिनिधिहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको थियो ।

कार्यक्रमको उद्घाटन आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष रेशम गुरुङले गरे । उद्घाटन मन्तव्यमा उनले आदिवासी जनजातिका लागि ‘पहिचान’ नै प्रमुख मुद्दा भएको उल्लेख गर्दै संस्कार–संस्कृति, भाषा र भेषभूषा जोगाउन सरकारसँगै समुदाय स्वयंले अग्रसर हुनुपर्ने बताए । ‘संस्कृति नहोस् भने पहिचान कति समय टिक्ला ?’ उनले प्रश्न गरे ।

भाषा र पहिचानको संकटमा सुनुवार समुदाय

सम्मेलनमा सुनुवार सेवा समाजका अध्यक्ष अमृत बहादुर सुनुवारले पछिल्लो समय समुदायले आफ्नो भाषा मात्र होइन, भूगोलसमेत गुमाउँदै गएकोप्रति चिन्ता व्यक्त गरे । ‘भाषाको लोप कुनै जातिको मौन मृत्यु हो,’ उनले भने, ‘हामी मौन छैनौं भन्ने सन्देश यो सम्मेलनबाट दिन चाहन्छौं ।’

त्यस अवसरमा डा. लाल रापचा सुनुवारले भाषाको द्रुत लोपबारे तथ्यगत विश्लेषण प्रस्तुत गर्दै भाषा जोगाउन शिक्षा, दस्तावेजीकरण र अनुसन्धान अपरिहार्य भएको बताए । उनले गाउँघरदेखि विश्वविद्यालय तहसम्म सुनुवार भाषा अध्ययन-अध्यापनको आवश्यकता औंल्याए ।

संस्कृति पुस्तान्तरण र मातृभाषाको अभ्यासमा जोड

सम्मेलनमा बोल्दै नेपाली सेनाका अवकाशप्राप्त सहायक रथी राजेन्द्र सुनुवारले संस्कृति र भाषाको पुस्तान्तरण सुनिश्चित गर्न नसके निकट भविष्यमा ‘सुनुवार भएर पनि सुनुवार होइन’ भन्ने अवस्था आउन सक्ने चेतावनी दिए । ‘यो केवल भावनात्मक विषय होइन, अस्तित्वको विषय हो,’ उनले जोड दिए ।

नेपाल सरकारकी सहसचिव रामप्यारी सुनुवारले अभिभावकहरूको भूमिकालाई महत्त्वपूर्ण ठहर गर्दै घरमै मातृभाषाको अभ्यास आवश्यक भएको बताइन् । उनले प्रविधिको बढ्दो प्रभाव र अंग्रेजी भाषाको मोहले गर्दा स्थानीय भाषाहरू संकटमा परेको उल्लेख गरिन् ।

संरक्षणका लागि बहस र कार्यपत्रहरू प्रस्तुत

कार्यक्रमको दोस्रो सत्रमा दुई कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएका थिए । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका पुरातत्व अधिकृत भिष्म बास्कोटाले सुनुवारहरूको अमूर्त सम्पदाबारे व्याख्या गर्दै ती सम्पदाको सूचीकरण, अभिलेखीकरण र संरक्षण आवश्यक भएको बताए । त्यस्तै, सुनुवार सेवा समाजका महासचिव उत्तम कुमार सुनुवारले सुनुवारहरूको सांस्कृतिक निरन्तरतामा समुदायकै सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य रहेको कार्यपत्रमार्फत् देखाए ।

राष्ट्रिय नीतिमा समावेशीताको माग

सम्मेलनमा सहभागी अधिकांश वक्ताहरूले संघीय प्रणालीको मर्म अनुसार आदिवासी भाषाहरूको संवैधानिक अधिकार कार्यान्वयन हुनुपर्नेमा जोड दिएका थिए । प्रदेश र स्थानीय तहले मातृभाषालाई शैक्षिक पाठ्यक्रम र प्रशासनिक कार्यमा प्रयोग गर्न नीति निर्माण गर्नुपर्ने सुझावसमेत राखिएको थियो ।

सम्मेलनको निष्कर्ष र आगामी योजना

सुनुवार सेवा समाजले सम्मेलन अन्त्यमा आगामी दिनमा सुनुवार भाषा–संस्कृतिको दस्तावेजीकरण, डिजिटल सामग्री निर्माण, बालबालिकालाई लक्षित भाषा कक्षा र अनुसन्धान परियोजना सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ । सम्मेलनले भाषा, संस्कृति र पहिचानलाई जोड्ने दीर्घकालीन रणनीति तय गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ ।