दरबार हत्याकाण्डको २५ वर्ष: अझै अनुत्तरित छन् अनेक प्रश्न

काठमाडौं । नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा रहस्यमय र दुःखद घटनामध्ये एक मानिने नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड भएको २५ वर्ष पूरा भएको छ । २०५८ साल जेठ १९ गते भएको उक्त घटनाले तत्कालीन राजपरिवारलाई मात्र होइन, देशको राजनीतिक भविष्यलाई समेत गहिरो रूपमा प्रभावित गरेको थियो ।

शुक्रबार साँझ राजपरिवारको नियमित पारिवारिक भेटघाटका क्रममा नारायणहिटी दरबारभित्र गोलीकाण्ड भएको थियो । घटनामा तत्कालीन राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, युवराज दीपेन्द्र, राजकुमार निराजन, राजकुमारी श्रुति लगायत राजपरिवारका धेरै सदस्यको ज्यान गएको थियो । साथै राजाका भाइ धीरेन्द्र, राजकुमारी जयन्ती, शान्ति, शारदा तथा कुमार खड्गविक्रम शाह पनि उक्त घटनाका शिकार बनेका थिए ।

घटनापछि सत्यतथ्य पत्ता लगाउन तत्कालीन सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश केशवप्रसाद उपाध्यायको संयोजकत्वमा छानबिन समिति गठन गरिएको थियो । समितिले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा युवराज दीपेन्द्रले पारिवारिक विवाद र व्यक्तिगत असन्तुष्टिका कारण गोली प्रहार गरी अन्ततः आफूलाई पनि गोली हानेको निष्कर्ष प्रस्तुत गरेको थियो ।

तर प्रतिवेदन सार्वजनिक भएको दुई दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि त्यसको निष्कर्षप्रति आमजनतामा पूर्ण विश्वास देखिएको छैन । कडा सुरक्षा व्यवस्थाभित्र रहेको राजदरबारमा भएको यस्तो ठूलो घटनाबारे विभिन्न आशंका र प्रश्नहरू अझै पनि उठ्ने गरेका छन् ।

राजा वीरेन्द्रलाई जनतामाझ लोकप्रिय र उदार शासकका रूपमा हेरिन्थ्यो । उनको निधनसँगै राजसंस्थाप्रतिको जनधारणा र राजनीतिक परिस्थितिमा ठूलो परिवर्तन आयो । त्यसपछिका घटनाक्रमले २०६२र६३ को जनआन्दोलनलाई बल पुर्‍यायो र पुनःस्थापित संसद्ले राजसंस्थाका अधिकार कटौती गर्‍यो ।

अन्ततः २०६५ सालमा नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो र करिब २४० वर्ष पुरानो शाह वंशीय राजतन्त्रको औपचारिक अन्त्य भयो । आज नारायणहिटी दरबार संग्रहालयका रूपमा सञ्चालनमा छ, जहाँ दरबार हत्याकाण्डसँग जोडिएका सम्झना र इतिहास अझै सुरक्षित छन् ।

दरबार हत्याकाण्ड नेपालको राजनीतिक इतिहासको एउटा यस्तो अध्याय बनेको छ, जसका धेरै पाटा आज पनि बहस, जिज्ञासा र रहस्यकै विषय बनेका छन् ।