अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको घोषणाः भारतीय वस्तुमा २५ प्रतिशत भन्सार

काठमाडौं । अमेरिकाले भारतबाट आयात हुने सम्पूर्ण वस्तुहरूमा २५ प्रतिशत भन्सार शुल्क लगाउने निर्णय गरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बुधबार यस्तो घोषणा गरेका हुन्, जसअनुसार यो नयाँ भन्सार दर शुक्रबारदेखि लागू हुनेछ ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले भारतप्रति अमेरिकी व्यापार घाटा उच्च रहेको र भारतीय बजारमा अमेरिकी सामानले प्रवेश पाउन कठिनाइ भइरहेको गुनासो गर्दै आएका थिए । भारतले कृषि तथा डेरी क्षेत्रलगायत केही क्षेत्रमा अमेरिकी वस्तुमाथि कडा भन्सार नीति अवलम्बन गरिरहेको भन्दै उनले असन्तोष जनाउँदै आएका थिए ।

रूस–युक्रेन युद्धका बीच भारतले रूसबाट ठूलो मात्रामा ऊर्जा र सैन्य सामग्री आयात गर्दै आएकोमा पनि ट्रम्पले भारतप्रति आलोचनात्मक टिप्पणी गरेका छन् । यस पृष्ठभूमिमा आएको यो भन्सार निर्णयलाई विश्लेषकहरूले भारतप्रति अमेरिकाको चासोको परिणामका रूपमा हेरेका छन् ।

एसियाली मुलुकहरूमध्ये भारतमाथि कडा दर
अमेरिकाले इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, जापानजस्ता एसियाली देशहरूमा २० प्रतिशतभन्दा कम भन्सार दर लागू गरे पनि भारतमाथि भने २५ प्रतिशतको दर तोकेको छ । यो कदमलाई भारतप्रति कठोर आर्थिक नीति सुरुवातको सङ्केतका रूपमा लिइएको छ ।

विशेषज्ञहरूको भनाइमा, यो निर्णयले पछिल्ला वर्षमा चीनबाट भारततर्फ सर्दै गरेका बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूको विश्वासमा असर पार्न सक्छ । भारत अहिले स्मार्टफोन, औषधि तथा इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादनको प्रमुख केन्द्रका रूपमा उभिँदै आएको छ । यदि भन्सार दर लामो समयसम्म कायम रह्यो भने यी कम्पनीहरू वैकल्पिक गन्तव्यतर्फ मोडिन सक्ने सम्भावना रहेको उनीहरू बताउँछन् ।

व्यापार वार्ताको आशामा झट्का
राष्ट्रपति ट्रम्प र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच विगत केही वर्षमा मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध कायम हुँदै आएको थियो । व्यापार सम्झौताको तयारी भइरहेको चर्चा बीच ट्रम्पको एकपक्षीय घोषणाले आश्चर्य उत्पन्न गराएको छ ।

अमेरिका भारतको कृषि र डेरी बजारमा पहुँच खोजिरहेको थियो । तर भारतमा आनुवंशिक रूपमा परिमार्जित अन्नको विरोध र पशुपालनमा प्रयोग गरिने अमेरिकी मापदण्डप्रति असहमति भएकाले भारत सहमत हुन नसकेको बताइन्छ ।

ट्रम्पले यसअघि वैशाख २० (अप्रिल २०) मा ‘स्वतन्त्रता दिवस’को सन्दर्भमा व्यापारिक साझेदार राष्ट्रहरूलाई १० प्रतिशत र प्रतिस्पर्धी मुलुकहरूलाई उच्च भन्सार दर लगाउने घोषणा गरेका थिए । जबाफस्वरूप भन्सार नहटाए थप दण्डात्मक दर लगाउने चेतावनी पनि दिएका थिए ।

चीनसँगको व्यापार युद्ध, भारत पनि सोही लहरमा ?
चीनले अमेरिकी धम्कीको जवाफमा आफ्ना वस्तुहरूमा उच्च भन्सार लगाइदिएपछि अमेरिका–चीन व्यापार युद्ध चरममा पुगेको थियो । दुवै देशले एकअर्कामाथि क्रमशः १४५ प्रतिशत र १२५ प्रतिशतसम्म भन्सार लगाएका थिए ।

यो परिस्थितिलाई नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयासस्वरूप जेनेभामा भएको वार्ताले केही समयका लागि भन्सार दर घटाउने सहमति गराए पनि, नयाँ संकट भारतसँग उत्पन्न हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।

भारतले पछिल्लो समयमा प्राकृतिक ग्यास, मोटर पार्ट्स र ड्राइ फ्रुट्सजस्ता अमेरिकी वस्तुहरू खरीद गरेर सन्तुलन कायम गर्न खोजेको भए पनि, अमेरिकी पक्ष असन्तुष्ट नै देखिएको छ । ट्रम्पको पछिल्लो निर्णयले अब दुई देशबीचको व्यापारिक सम्बन्ध थप जटिल बन्ने संकेत देखिएको छ ।