कम्युनिष्ट आन्दोलनका अगुवा पुष्पलालको ४७औँ स्मृति दिवस, देशभर श्रद्धासुमन अर्पण

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक महासचिव पुष्पलाल श्रेष्ठको ४७औँ स्मृति दिवस आज मुलुकभर विविध कार्यक्रमसहित मनाइँदैछ । नेकपा एमाले, नेकपा (माओवादी केन्द्र), नेकपा (एकीकृत समाजवादी) लगायतका कम्युनिष्ट दलहरू तथा विभिन्न वामपन्थी संघ–संस्थाले पुष्पलालको योगदानको स्मरण गर्दै श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दैछन् ।

वि.सं. १९८१ साल असार १५ गते रामेछापको भँगेरीमा जन्मिएका पुष्पलालले नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको जग बसालेका थिए । उनले कार्ल मार्क्स र फ्रेडरिक एङ्गेल्सको ‘कम्युनिष्ट म्यानिफेस्टो’लाई पहिलो पटक नेपालीमा अनुवाद गरे । यिनै लेख र वैचारिक विश्लेषणमार्फत उनले नेपाली समाजको वर्गीय संरचना र उत्पीडनप्रति चेतना जगाउँदै ‘नौलो जनवाद’को अवधारणा अघि सारेका थिए ।

वि.सं. २००६ साल वैशाख १० गते भारतको कलकत्तास्थित श्यामबजारमा रहेको एक बङ्गाली घरमा उनले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको औपचारिक घोषणा गरेका थिए । पार्टी स्थापना गर्दा उनसँगै नरबहादुर कर्माचार्य, नीरञ्जनगोविन्द वैद्य, नारायणविलास जोशी र मोतीदेवी श्रेष्ठ पनि थिए ।

नेताहरूको दृष्टिमा पुष्पलाल
एमाले स्थायी कमिटी सदस्य मुकुन्द न्यौपानेका अनुसार पुष्पलालले नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई एकीकृत गर्दै व्यापक बनाउने आधार तयार गरेका थिए । ‘२०२७ सालमै पुष्पलालले प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि नेपाली कांग्रेससँग कार्यगत एकता आवश्यक छ भनेका थिए, तर हामी उग्रपन्थी भएर उनलाई दक्षिणपन्थी भन्दै आलोचना गथ्यौँ,’ उनले स्मरण गरे । न्यौपानेका अनुसार २०४६ सालको आन्दोलनसम्म आइपुग्दा पुष्पलालको विचार सन्दर्भ योग्य ठहरियो र त्यो नै परिवर्तनको आधार बन्यो ।
माओवादी केन्द्रका सचिव राम कार्कीले पुष्पलाललाई नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनका प्रवर्तकका रूपमा स्मरण गरे । ‘उहाँले नेपालका सामाजिक संरचना, वर्ग र शोषणको सन्दर्भमा सैद्धान्तिक दृष्टिकोण स्थापित गर्नुभएको हो,’ उनले भने । कार्कीका अनुसार पुष्पलालकै विचारमा कम्युनिष्ट र कांग्रेस मिलेर प्रजातन्त्र ल्याउने संकल्प थियो, जुन पछि व्यवहारमा परिणत भयो ।

नेकपा (एकीकृत समाजवादी) का नेता डा. बेदुराम भुसालले पुष्पलाललाई पार्टी एकताको आधार व्यक्तित्व माने । ‘वर्तमानमा देखिएको विभाजनलाई अन्त्य गरेर एकताबद्ध कम्युनिष्ट आन्दोलन निर्माण गर्न सके मात्र उहाँप्रति साँचो श्रद्धाञ्जली हुनेछ,’ उनले भने ।

स्मृति दिवसको अवसरमा विविध कार्यक्रम
पुष्पलालको ४७औँ स्मृति दिवसको अवसरमा नेकपा (एकीकृत समाजवादी) ले कीर्तिपुर–४ चम्पादेवीस्थित पुष्पलाल उद्यानमा श्रद्धाञ्जलीसभा, अन्तरक्रिया कार्यक्रम र ग्रन्थ विमोचनको आयोजना गरेको छ । पार्टीले देशभरका सबै जिल्ला कमिटीहरूलाई पनि विभिन्न कार्यक्रममार्फत दिवस मनाउन निर्देशन दिएको छ ।

राजनीतिक यात्राको प्रेरणा दाजु गंगालालबाट
वि.सं. १९९७ मा राणाशासन विरोधी अभियानमा संलग्न भएकाले उनका दाजु गंगालाललाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । त्यस घटनाले प्रेरित भएर पुष्पलालले राजनीतिक जीवन सुरु गरेका थिए । तर, उनको आफ्नै जीवन भने २०३५ साल साउन ७ गते भारतको गोविन्दवल्लभ पन्त अस्पतालमा उपचारका क्रममा टुंगिएको थियो । त्यतिबेला सत्तारुढ पञ्चायती शासनले उनको शव नेपाल ल्याउन समेत अनुमति दिएको थिएन ।