तीजको दरः स्वास्थ्य, संस्कार र रमाइलोको मेल

काठमाडौं । हिन्दु नारीहरूको महान् पर्व हरितालिका तीज नजिकिँदै गर्दा आज महिलाहरूले दर खाएर पहिलो दिन मनाउँदैछन् । भोलि निराहार व्रत बस्नुपर्ने भएकाले परम्परागत रूपमा अघिल्लो दिन विशेष परिकारसहित दर खाने प्रचलन रहिआएको छ । समयसँगै दर खाने संस्कृति अझै रंगीन र फराकिलो बन्दै गएको छ ।

दरको अर्थ र महत्व
दर भन्नाले विशेष गरी मिठा र पौष्टिक परिकारलाई जनाइन्छ । चेलीबेटीलाई माइतीले घरमै बोलाएर खुवाउने, आफन्तबीच आपसी आत्मीयता बढाउने दिनका रूपमा दरलाई लिइन्छ । परम्परागत रूपमा खिर, ढकनी, घिउ, दही, दूध, हलुवा, मिठाइ र फलफूल दरको मुख्य आकर्षण हुन्छन् । विवाहित महिलाले पतिको दीर्घायुका लागि र अविवाहित महिलाले सुयोग्य जीवनसाथीको कामना गर्दै अर्को दिन व्रत बस्ने तयारीस्वरूप दर खाने चलन बसेको हो ।

परम्परा र बदलिँदो चलन
यद्यपि दर खाने वास्तविक दिन त तीजको अघिल्लो दिन नै भए पनि अहिले महिनौँ अघिदेखि नै दर कार्यक्रम सुरु गर्ने चलन फैलिएको छ । साथी–संगठन, सहकर्मी वा विभिन्न संघसंस्थामा पनि दर खुवाउने परिपाटी बनेकाले यसले सामूहिक आत्मीयता बढाउने अवसर दिएको छ । तर, धर्म र परम्परा अनुसार भने दर खाने दिन तीज अघिल्लो दिन नै मानिन्छ ।

दरमा के खाने ?
दरमा सामान्यतया घरमै पकाइएका विशेष परिकार खाने गरिन्छ । खिर, पुलाउ, आलुको कबाब, ढकनी, चाम्रे, पुरी–तरकारी, सेल र फलफूलजस्ता पदार्थलाई प्राथमिकतामा राखिन्छ । बजारको भन्दा घरमा सफासँग बनेको खाना स्वास्थ्यका लागि उत्तम मानिन्छ । कतिपय परिवारमा बेलुकी काँडा खाने प्रचलन पनि छ, जसलाई मिस्री, घिउ वा मसला मिसाएर विशेष परिकारका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ ।

स्वास्थ्यका दृष्टिले दर
दरमा प्रोटिन र चिल्लोको मात्रा बढी हुने भएकाले स्वास्थ्यमा ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ । गेडागुडी, सागसब्जी जस्ता परिकार मिसाएर खाँदा पाचन सजिलो हुन्छ । उच्च रक्तचाप, मधुमेह वा कोलेस्ट्रोल भएका व्यक्तिले बढी चिल्लो र मिठा परिकारभन्दा हलुका र सन्तुलित खाना खानु उपयुक्त हुन्छ । बिहान वा दिउँसो खाइने दर सजिलै पच्ने भएकाले राति ढिलो गरी धेरै खाना खानु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिन्छ ।

संस्कार र रमाइलोपन
दर केवल खाना खाने संस्कार मात्र होइन, चेलीबेटीबीच भेटघाट गर्ने, गीत गाउने, नाच्ने र रमाइलो गर्ने अवसर पनि हो । यसले परिवार र समाजबीच सम्बन्ध बलियो बनाउन ठूलो भूमिका खेल्छ । परम्परागत मूल्य र आधुनिक जीवनशैलीबीच सन्तुलन मिलाउँदै दरलाई स्वास्थ्यप्रद र आत्मीयतापूर्ण बनाउन सकिए यस पर्वको महत्व अझ प्रष्ट हुन्छ ।