उभौली पर्वको शुभारम्भ: प्रकृति, कृषि र संस्कृतिको संगम

काठमाडौं । प्रकृतिका उपासक किरात समुदायमा आजदेखि उभौली पर्व सुरु भएको छ । वैशाख पूर्णिमाका दिनबाट आरम्भ हुने यस पर्वमा अन्नबाली राम्रो होस्, उत्पादन वृद्धि होस् र संसारभर खाद्यान्नको अभाव नहोस् भन्ने कामनासहित पूजा–आराधना गरिन्छ ।

किरात समुदायका लागि उभौली र उधौली दुई महत्वपूर्ण कृषि–आधारित चाड हुन् । यी पर्वहरूले खेतीपातीको चक्रलाई संकेत गर्छन्— उभौली बाली लगाउने समयको प्रतीक हो भने मंसिर पूर्णिमामा मनाइने उधौलीले बाली भित्र्याउने समय जनाउँछ । यसरी यी चाडहरूले प्रकृति र मानव जीवनबीचको अन्तरसम्बन्धलाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछन् ।

उभौली पर्वलाई नयाँ उत्साह र आशासहित खेतीपाती सुरु गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार यो पर्व वैशाख शुक्ल पूर्णिमादेखि सुरु भई करिब एक महिनासम्म विविध सांस्कृतिक गतिविधिसहित मनाइन्छ ।

यस पर्वको मुख्य आकर्षणका रूपमा चण्डी नाच प्रस्तुत गरिन्छ, जसले सामूहिक एकता र सांस्कृतिक पहिचानलाई उजागर गर्छ । चण्डी नाचकै कारण आजको दिनलाई चण्डी पूर्णिमाको रूपमा पनि चिनिन्छ, जुन सुम्निमा (पार्वती) को सृष्टिसँग सम्बन्धित रहेको विश्वास गरिन्छ ।

किरात समुदायभित्रका विभिन्न जातजातिहरूले यस पर्वलाई आ–आफ्नो भाषा र परम्पराअनुसार फरक–फरक नामले चिन्ने गरे पनि यसको मूल भावना एउटै छ— प्रकृति, अन्नबाली र पुर्खाप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्नु। सुनुवार समुदायले ‘शाँदर’, याक्खाले ‘चासुवा’, राईले ‘उभौली सकेला’ र लिम्बूहरूले ‘चासोक तङनाम’ नामले यसलाई मनाउने गर्छन् ।

यसदिन विभिन्न जातजातिले कुल पूजा गर्ने परम्परा पनि निर्वाह गर्छन् । परिवार, आफन्त र समुदायका सदस्यहरू भेला भएर परम्परागत विधिअनुसार पूजा, नृत्य र गीतसंगीतमार्फत उत्सव मनाउने चलन छ । यसले सामाजिक एकता र सांस्कृतिक निरन्तरतामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्दछ ।

यसका साथै, उभौली पर्वले युवापुस्तालाई आफ्नो मौलिक संस्कृति र परम्परासँग जोड्ने अवसर प्रदान गर्छ । आधुनिक जीवनशैलीका बीच पनि यस्ता चाडहरूले समुदायलाई आफ्नो जरा र पहिचानसँग जोडिराख्न मद्दत पुर्‍याउँदै आएका छन् ।

समग्रमा, उभौली प्रकृतिप्रतिको सम्मान, कृषिप्रतिको निर्भरता र सामूहिक सहकार्यको सशक्त प्रतीकका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।